Zacznę od tego, że wyjaśnię czym są kurhany, bo może nie wszyscy to wiedzą. Kurhan to starożytny grobowiec najcześciej występujący w kształcie kopca. W części podziemnej takiej mogiły składano prochy zmarłych, którzy zostali spaleni. Umieszczano je w komorze często umocnionej drewnem bądź kamieniami. Takie pochówki miały miejsce od czasów neolitu i trwały do wczesnego średniowiecza. Kopce te niekiedy wzmacniano na zewnątrz kamieniami. W takich grobach zmarli spoczywali solo albo z całymi rodzinami. Wraz z prochami składano w nich również cenne dziś dla archeologów przedmioty. Kurhany odnajdywane są na całym świecie. W naszym kraju też ich nie brakuje. Często takie cmentarzyska otoczone są opieką, ale nie zawsze. W tym wpisie opowiem Wam o znanych stanowiskach archeologicznych, gdzie znajdują się takie starożytne groby i o nieznanych wcale….
Co to jest neolit? Termin ten pochodzi z greki i oznacza dosłownie „nowy kamień”. Neolit to młodsza epoka kamienia, po której bezpośrednio nastąpiła epoka brązu. W neolicie ludzie potrafili już obrabiać kamienie i stosować je w codziennych pracach. To rownież czas, gdy uprawiali rośliny jadalne i zajmowali się hodowlą zwierząt. Człowiek neolitu mieszkał w zorganizowanych osadach, gdzie budował schronienia. Nie był to więc już jaskiniowiec.
Kurhany w chwalimierskim lesie (powiat średzki)
Nie chcę stworzyć tutaj ciężkiego tekstu z tłem naukowym. Wolę aby była to dla Was lekka przygoda! Dodam też, wykorzystując Waszą uwagę w tym miejscu, że planuję w tym roku kilka rajdów pieszych, których celem będą niektóre z opisanych tutaj cmentarzysk. Na fotografii poniżej widać wspaniałe cmentarzysko ciałopalne, o którym poza mną nikt w sieci nie zamieścił ani słowa. Znaleźliśmy je kilka lat temu, będąc na wczesnowiosennej wyprawie w pełnym składzie Nieustannego Wędrowania. To odkrycie nas zszokowało!
Widać wyraźnie kilka kurhanów w jednym rzędzie. Być może jest ich tam więcej, ale nie potrafię tego stwierdzić, gdyż dalej rosną już drzewa. Nie mam najmnieszych wątpliwości, czym są te kopce. Z całą pewnością ongiś wszystkie obłożone były dużymi kamieniami. Zostały one zdjęte, a w grobach na pewno kopano. To centarzysko, najpewniej ciałopalne, znajduje się w środku wielkiego lasu. Nie prowadzi do niego żadna droga. W tych kniejach jest wiecej ciekawych miejscówek. Kiedyś wszystkie je Wam pokażę. Musicie tylko wybrać się ze mną na rajd pieszy.
Kurhany w Szczepanowie (a konkretnie w dawnych Jaśkowicach, powiat średzki)
Tutaj sprawa ma się trochę inaczej, bo archeolodzy znają to cmentarzysko, choć bardzo prawdopodobne jest, że nigdy go nie odwiedzili. Najpewniej namierzyli je dzięki technologii Lidar i więcej im nie było trzeba. Ja jednak wpadłam na to, że to kurhany bez nijakiego wsparcia. Znalazłam to miejsce, ponieważ tropiłam z Ines pewną legendę, która ostacznie okazała się historią prawdziwą. Na tym wzgórzu w lesie za Szczepanowem, w dawnych Jaśkowicach czytelne są dwa takie kopce. Ten na zdjęciu poniżej jest bardziej wyraźny.
Na jego środku stoi granitowa kostka z wyrytym znakiem, zapewne wyznaczającym granicę terenow leśnych. Kopce są niewysokie i być może jest ich tam więcej, ale gołym okiem tego nie widać. Nie ma tam, podobnie jak w chwalimierskim lesie, żadnego oznaczenia, że to kurhany są.
Cmentarzysko zostało naniesione na mapę NID, gdzie naukowcy udostępniają lokalizację stanowisk archeologicznych. Grobowce znajdują się z dala od wioski i rzadko tam spotyka się człowieka, jednak biada temu, kto zechciaby kopać nielegalnie w tych starożytnych mogiłach i zostaby na tym nakryty. Grożą za to surowe kary: od wysokich finansowych do pozbawienia woloności.
Całkiem niedawno zabrałam w to miejsce moją przyjaciołkę Renię. Poszliśmy tam tylko we dwie z Lonkiem i była to mega przygoda z dziejami naszej Małej Ojczyzny.
Jeżeli chcielibyście dowiedzieć się jakiej legendy szukaliśmy na tym leśnym wzgórzu, to polecam naszą książkę „O rycerzach, śmiertelnych intrygach i bajecznych majątkach”, gdzie w jednym z rozdziałów zawarte zostały wszystkie szczegóły tej historii.
Książka „O rycerzach, śmiertelnych intrygach i bajecznych majątkach”
WYSYŁKA TYLKO 10 zł: Kurier, Paczkomat (cena na terenie Polski). Aktualny czas wysyłki: wysyłamy w 24h!
47 w magazynie
Kurhany w Będkowicach (powiat wrocławski)
Znajdują się na terenie wielkiego rezerwatu archeologicznego w pobliżu miejscowości Będkowice. To wczesnośredniowieczna osada Ślężan. Magiczne miejce, które zamieszkiwane było od VIII do XI stulecia. Sporo się tam zabytków zachowało do dziś, dlatego to stanowisko jest bezcenne z punktu widzienia historyków. Ten wielki gród otoczony został wałem zbudowanym z gliny, ziemi, kamieni i drewna. Była to więc budowla obronna. W jej ramach znajdowało sie cmentarzysko ciałopalne, które teraz stanowi atrakcję turystyczną. Kurhany zostały bowiem zbadane i zrekonstruowane.
Pomimo, że to miejce jest fascynujące, mam wrażenie, że znane jest najbardziej lokalnie. Byłam w tym rezerwacie kilka razy w życiu i nigdy nie zanotowalam tam tłumów. Namierzyłam za to naprawdę wiele mogił, które są czytelne w terenie.
Warto odwiedzić tę historyczną miejscówkię nie tylko przez wzgląd na kurhany, bo są tam również kamienne kręgi solarnego kultu. Teren jest treściwy zabytkowo i oferuje przygodę, że klękajcie narody! Dobrze jest też wiedzieć, że z Rezerwatu Archeologicznego Będkowice, można wyruszyć na szczyt góry Ślęży, gdzie wędrowiec znajdzie starożytne rzeźby kultowe, kręgi kamienne i ruiny zamku.
Kurhan w Juszczynie (powiat średzki)
Z tym obiektem to było tak, że najsampierw usłyszałam o nim od mieszkańców Juszczyna, którzy zwrocili mi na niego uwagę jako na grodzisko. Oczywiście udałam się tam na lustrację terenu i z miejsca wykluczyłam, że to relikt osady ufortyfikowanej, ponieważ nie znalazłam tam żadnych śladów, które by o tym świadczyły. Czym jednak był ten kopiec, nie zajarzyłam od razu.
Dopiero, kiedy przybyłam tam z Ines po raz drugi, zaraz po śmierci Frutka, oświeciło mnie w tej sprawie. W sumie to dziwne, że właśnie wtedy to się stało, gdy byłam cała obolała z rozpaczy. Droga do tego kurhanu jest bardzo piękna. Las również cudny, bajkowy, pachynący żywicą. Jednak mnie nic nie cieszyło. Chciałam żeby Ines zrobiła mi zdjecie, bo miałam w planach opowiedzieć Wam o tej starożytnej mogile, ale nie umiałam się nawet lekko uśmiechnąć. Ten smutek mnie zabijał…
Niedługo potem powstała książka o Panu Frutkowskim. To opowieść o wielkiej przyjaźni trwającej 17 lat i o miłości po grób. Ta publikacja to jego pomnik. Ci, ktorzy ją znają, wiedzą, że czytelnik śmieje się i płacze na przemian podczas czytania. Polecam z tego miejsca gorąco „Frutkowskiego rozmowy, kurna, co nie?”, bo to naprawdę wspaniała historia i do tego przepięknie wydana.
Książka „Frutkowskiego rozmowy, kurna, co nie?”
Wysyłka w 24 godziny!
Koszt dostawy do automatu paczkowego lub kurierem: 10 zł!
Kurhan jest naprawdę sporawy. Na pierwszy rzut oka wygląda jak zwyczajny pagórek w lesie, ale przy bliższym poznaniu można zorientować się, że jest to dzieło ludzkich rąk. W tym terenie, w pobliżu tego obiektu nie ma niczego podobnego, więc wnioskuję, że od zawsze był tam tylko jeden taki grób. Jego rozmiary sugerują, że nie jest to mogiła jednoosobowa.
W tym kurhanie również kopano. Wiem to, bo znalazłam w nim wielką dziurę. Czy były to wykopaliska legalne? Bardzo wątpię. Nigdy też nie dowiemy się jaki był efekt tych prac. O tym grobowcu również nie znalazłam żadnych naukowych informacji. Nie ma go też na mapie NID. Jednak nie mam wątpliwości czym jest to miejsce.
Jednak żeby uświadomić Was, jakie skarby mogą skrywać podobne kopce, zacytuję Wam fragment pewnej bardzo ciekawej publikacji: Archeologia ziemi średzkiej. Katalog muzealny.
„Jednym z największych odkryć opisanych w średzkich rocznikach jest grób z II w. n.e., któremu poświęcono artykuły w wydaniach z 1924 r. oraz 1927 r., przez znanego archeologa R. Tackenberga. Był to grób ciałopalny odkryty pomiędzy miejscowościami Brodno i Rzeczyca, mający bogate wyposażenie grobowe, typowe dla wojownika z tamtego okresu. W grobie znaleziono urnę z prochami zmarłego, a także dwa groty broni drzewcowej, dwie ostrogi, umbo i imacz (metalowe elementy tarczy), sprzączkę, końcówkę pasa, nożyce, dwa szydła, osełkę oraz dwa noże. Według autora artykułów jeden z noży (mowa o egzemplarzu posiadającym zdobienie) miał w momencie znalezienia krawędź tnącą tak ostrą, jak gdyby dopiero co był używany. Ponadto, według opisu, na umbie odkryto fragmenty tkaniny, którą zidentyfikowano jako pozostałości po całunie pogrzebowym”.
Pomimo tego, że najprawdopodobniej mogiła ta nie została zbadana, jest ona fascynująca i prawdziwie rozpala wyobraźnię. Bo skoro jest kurhan, to gdzieś w pobliżu musiała być też osada. Jeszcze jej nie namierzyłam ale mam nadzieję, że to tylko kwestia czasu. Liczę na to, że mi w tym pomożecie podczas rajdu pieszego do tego tajemniczego punktu na mapie.
Kurhany w Brodnie (powiat średzki)
Tutaj mamy do czynienia z stanowiskiem archeologicznym zbadanym i opisanym: AZP 77-24\10. Na tym terenie istniała osada łużycka z III okresu brązu (od 1300 r. p.n.e. do 400 r. p.n.e), po której ocalało cmentarzysko ciałopalne. Ale to nie wszystko, bo znajduje się takm również cmentarzysko późniejszej kultury przeworskiej (epoka żelaza: III stulecie p.n.e do V wieku n.e.)
Przebadano tam 150 metrów kwaratowych lasu i prace te nazwano „ratownicznymi badaniami wykopaliskowymi”. Można się tylko domyślać co działo się tam przedtem. Teraz to objęte ochroną prawną stanowisko archeologiczne.
Ustalono, że ta osada w Brodnie była najstarszą na ziemi średzkiej i nie posiadała ona fortyfikacji. Namierzono tam elementy konstrukcji ziemianek, miejsca po paleniskach i produkcji żelaza. Znaleziono też ceramikę celtycką i jastorfską, pochodzącą z półwyspu Jutlandzkiego, co oznacza, że miejszkańcy tej wsi komunikowali się z innymi kulturami. To co ocalało z tego miejsca, częściowo obejrzeć można w Muzeum Regionalnym w Środzie Śląskiej.
Na tym cennym historycznie terenie znajdują się także kurhany. Cmentarzyska są czytelne i widać je gołym okiem. Ciekawostką jest też, że w pobliżu tego stanowiska archeologicznego leżą porozrzucane płyty nagrobne i resztki pomników pochodzących z dawnego cmentarza po Niemcach. Ale o tym opowiadam więcej w tym wpisie: Kościoły jeszcze wcale niezabytkowe. Zapraszam, wystarczy kliknąć w link.
Mam nadzieję, że po lekturze tego wpisu pozytywnie zareagujecie na informacje o rajdach pieszych pod sztandarem Nieustannego Wędrowania. W tym roku w teren wyruszać będziemy jeden raz w każdym miesiącu. Pierwsze wspólne wędrowanie z ogniskiem wydarzyło się w styczniu i nocą. Odwiedziliśmy wówczas dwa opuszczone cmentarze i miejsce udokumentowanej zbrodni. Obserwujcie nas i z radością przyjmujcie zaproszenie na rajd, kiedy tylko pojawi się ono na facebookowej stronie Nieustannego Wędrowania!!!
Ale póki co, zapraszam Was do naszego internetowego kramu na zakupy. Nasze publikacje to zawsze wspaniała przygoda z historią, która dostępna jest w terenie dla każdego. Wiecej przeczytać można poniżej, wystarczy kliknąć na okładkę książki.
Książka „Mroczne tajemnice Dolnego Śląska” Wydanie drugie (rozszerzone)
WYSYŁKA: Kurier lub Paczkomat – tylko 10 zł! (na terenie Polski)
Wydanie 2, z 3 nowymi rozdziałami!
Książka „Mroczne tajemnice Wrocławia”
PREMIERA! Wysyłka 12.11.2025! Kurier lub Paczkomat – tylko 10 zł! (na terenie Polski)
Artykuł zawiera autoreklamę
