Sport i muzyka pod wielkim dachem, czyli historia Hali Widowiskowo-Sportowej w Zabrzu

Do Hali Widowiskowo-Sportowej Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Zabrzu przy ulicy Jana Matejki 6 trafiłam właściwie trochę przypadkiem. Pod koniec lipca moim pierwotnym celem były znajdujące się na zewnątrz budynku mozaiki. Uwielbiam te niepozorne, a jednocześnie niezwykle interesujące ślady architektury i sztuki użytkowej drugiej połowy XX wieku. To detale, które szczególnie lubię odnajdywać podczas swoich miejskich wędrówek. Przy okazji zainteresowała mnie jednak sama hala, którą akurat mogłam zwiedzić. Okazało się, że za jej monumentalną bryłą kryje się historia znacznie bogatsza, niż można byłoby przypuszczać, patrząc na budynek z zewnątrz. Wdzięczna za zgodę na krótką wędrówkę po wnętrzach, niezwłocznie przystąpiłam do zwiedzania.

Hala przy Matejki jest jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów sportowych Zabrza. Jej ogromna przestrzeń może pomieścić pełnowymiarowe boisko piłkarskie, ale przez dziesięciolecia budynek służył również jako miejsce zawodów sportowych, targów, wystaw, imprez masowych i koncertów. Występowały tutaj między innymi wielkie gwiazdy szeroko rozumianej muzyki gitarowej, na przykład Deep Purple czy Black Sabbath. Sama hala powstała w połowie lat 70. XX wieku, w okresie, gdy w polskich miastach przemysłowych budowano wielkie obiekty przeznaczone dla sportu i masowej publiczności. Jej skala od początku była imponująca. Dzisiaj, po przeprowadzonych modernizacjach, nadal pozostaje jednym z największych tego typu obiektów w regionie, a jej podstawową zaletą jest ogromna i niezwykle elastyczna przestrzeń.

Rozmiar hali robi ogromne wrażenie

Dopiero z perspektywy wewnętrznej (a jeszcze bardziej podczas lotu dronem!) można w pełni uświadomić sobie rozmiary tego miejsca. Z poziomu ulicy monumentalna bryła może wydawać się po prostu kolejnym dużym obiektem sportowym. W środku okazuje się jednak, że jest to ogromna przestrzeń, która przez lata mogła zmieniać się zależnie od potrzeb: raz stając się boiskiem, innym razem areną zawodów, sceną koncertową, miejscem wystawy czy targów. Rzeczona wielofunkcyjność wydaje mi się najciekawszą cechą zabrzańskiej hali. Jej historia nie ogranicza się bowiem do sportu. Budynek łączy różne fragmenty historii miasta – architekturę czasów PRL-u, rozwój miejskiej infrastruktury sportowej, historię koncertów rockowych i metalowych, a wreszcie współczesne wykorzystanie wielkiej hali jako miejsca codziennych treningów i wydarzeń. Warto podkreślić, że wnętrza hali mieszczą również pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej. Hala, do której przyszłam początkowo właściwie przy okazji mozaik, okazała się mieć naprawdę sporo do opowiedzenia.

Skala obiektu robi wrażenie już w danych technicznych. Całkowita kubatura hali wynosi około 145 tysięcy metrów sześciennych, a sama arena główna zajmuje około 5900 m². Oprócz niej w budynku znajdują się pomieszczenia towarzyszące o powierzchni około 1000 m² oraz hole zajmujące około 1580 m². Do dyspozycji użytkowników są również sala gimnastyczna, sala konferencyjna, kawiarnia, siłownia i sala do squasha. Obiekt jest więc w rzeczywistości rozbudowanym, nowoczesnym kompleksem sportowym. Najbardziej niezwykłą cechą zabrzańskiego obiektu jest jego główna arena. Aktualny cennik MOSiR-u określa jej podstawowy wariant jako boisko o wymiarach 100 × 50 metrów. Możliwość wykorzystania tak ogromnej przestrzeni jako pełnowymiarowego boiska piłkarskiego pod dachem wyróżnia Halę Widowiskowo-Sportową w Zabrzu na tle wielu innych hal sportowych.

Tutaj można grać pełnowymiarowo… Całorocznie

Warto podkreślić, że nie chodzi tutaj o typowe boisko do futsalu, jakie można znaleźć w większości hal sportowych. Przestrzeń przy Matejki pozwala na stworzenie boiska o rozmiarach porównywalnych z pełnowymiarowymi obiektami treningowymi znajdującymi się na świeżym powietrzu. W starszych opisach hali można znaleźć jeszcze większe wymiary, 102 × 55 metrów, oraz informację o specjalnej nawierzchni REGUPOL. Aktualny, obowiązujący od 1 stycznia 2026 roku cennik MOSiR-u posługuje się jednak wymiarem 100 × 50 metrów, dlatego właśnie te dane należy uznać za aktualne przy opisie obecnego sposobu użytkowania areny. To rozwiązanie ma ogromne znaczenie dla piłkarzy. Możliwość trenowania pod dachem pozwala uniezależnić zajęcia od pogody, temperatury, opadów czy szybko zapadającego zimą zmroku. W realiach Górnego Śląska nie jest to bynajmniej błaha kwestia. Jesień i zima mogą skutecznie ograniczać możliwości korzystania z otwartych boisk, podczas gdy hala pozwala zachować ciągłość treningów przez cały rok.

Arena może być przy tym dzielona na mniejsze części. Aktualny cennik przewiduje wynajem całego boiska 100 × 50 metrów, ale również sektora o wymiarach 50 × 30 metrów oraz jeszcze mniejszej przestrzeni 30 × 25 metrów. Dzięki temu ogromna hala nie musi być wykorzystywana wyłącznie podczas wielkich wydarzeń. Może służyć również mniejszym grupom treningowym czy zajęciom prowadzonym przez kluby, szkoły i stowarzyszenia. Piłka nożna jest jednak tylko jedną z wielu dyscyplin możliwych do uprawiania w tym miejscu. MOSiR wymienia również koszykówkę, siatkówkę, tenis stołowy, squash oraz sporty walki, a w obiekcie funkcjonują ponadto siłownia i klub fitness. Wielofunkcyjność jest zresztą jedną z najważniejszych cech tego miejsca. Ta sama przestrzeń może w zależności od potrzeb stać się boiskiem, areną zawodów, miejscem treningu albo przestrzenią przeznaczoną na wydarzenie zupełnie niezwiązane ze sportem.

Nie tylko wielki sport, ale także wielka kultura

Możliwości wykorzystania hali są jeszcze szersze. Obiekt może być miejscem organizacji imprez sportowych i kulturalnych, koncertów, biesiad, wystaw, targów, kursów i konferencji. To właśnie ta uniwersalność sprawiła, że hala przez dziesięciolecia pełniła rolę jednego z ważniejszych miejsc organizacji dużych wydarzeń w Zabrzu. Tutaj zaczyna się jedna z najciekawszych kart historii tego obiektu. Hala przy Matejki była bowiem nie tylko miejscem sportowych zmagań, ale także ważnym punktem na koncertowej mapie Górnego Śląska. Występowały tutaj wielkie gwiazdy szeroko rozumianej muzyki gitarowej, a wśród nich zespoły, których nazwy do dziś należą do kanonu rocka i cięższych odmian muzyki.

Koncert Deep Purple odbył się w Zabrzu 31 października 1993 roku w ramach trasy „The Battle Rages On”. W archiwach koncertowych wydarzenie jest przypisane właśnie do Hali Widowiskowo-Sportowej w Zabrzu przy ulicy Matejki („Hala Makoszowy”). Rok później, 15 maja 1994 roku, w tym samym miejscu wystąpił Black Sabbath podczas trasy „Cross Purposes”, a przed legendarną brytyjską formacją pojawiły się zespoły Cathedral i Godspeed. Trudno chyba znaleźć osobę interesującą się historią rocka, hard rocka czy heavy metalu, której nic nie mówią nazwy Deep Purple i Black Sabbath. Tymczasem obie te formacje występowały w hali, która dzisiaj kojarzy się przede wszystkim z miejskim sportem i pełnowymiarowym boiskiem piłkarskim pod dachem.

W historii hali znalazło się zresztą znacznie więcej wydarzeń muzycznych. Archiwa koncertowe odnotowują między innymi występy Marillion w 1987 roku, Tangerine Dream w 1983 roku, a także koncerty i festiwale metalowe z udziałem takich zespołów jak Death, Carcass, Cannibal Corpse, Therion, Unleashed, Samael czy inne zespoły, które kojarzymy z festiwalem Metalmania. Oznacza to, że zabrzańska hala przez pewien czas była naprawdę ważnym miejscem dla fanów cięższych odmian muzyki, a jej koncertowa historia doskonale wpisuje się w szerszą historię Górnego Śląska jako regionu niezwykle mocno związanego z rockiem i metalem. Dla mnie ten muzyczny rozdział historii hali ma również bardzo osobisty wymiar. Do dziś żałuję, że tata nie zabrał mnie na koncerty, w których sam uczestniczył. Dzisiaj może wydawać się to czymś zupełnie naturalnym. Rodzic idzie na koncert ulubionego zespołu i zabiera ze sobą dziecko, szczególnie jeśli latorośl również interesuje się muzyką. W czasach, kiedy odbywały się te koncerty, nie było to jednak tak oczywiste. Zabieranie ze sobą młodszych dzieci na duże, głośne koncerty nie było powszechnym zwyczajem. Dzisiaj widok rodziców z dziećmi na koncertach nikogo już specjalnie nie dziwi, przy czym towarzyszy nam także pełniejsza świadomość na temat ochrony słuchu – dzieci wyposażone są w komfortowe słuchawki wygłuszające.

Architektura jako symbol minionych czasów

Hala przy Matejki jest także bardzo interesującym przykładem architektury drugiej połowy XX wieku. Jej forma podporządkowana jest przede wszystkim funkcji, a nie dekoracyjności. Monumentalna bryła ma przede wszystkim przykryć ogromną przestrzeń wewnętrzną i umożliwić jej możliwie elastyczne wykorzystanie. To charakterystyczne dla wielu wielkich obiektów sportowych budowanych w okresie PRL-u. Ich architektura wynika z potrzeb użytkowych, a skala sama w sobie staje się podstawowym środkiem wyrazu. Z poziomu ulicy trudno jednak w pełni ocenić tę skalę. Można zobaczyć potężną bryłę budynku, wejścia i fragmenty elewacji, ale dopiero perspektywa z powietrza pozwala zrozumieć, jak ogromną powierzchnię zajmuje cały obiekt. Z góry wyraźnie widać jej rozmiary, proporcje oraz kontrast pomiędzy wielką bryłą a otaczającą ją zabudową. Jeśli tylko będziecie mieli okazję, to warto odwiedzić ten obiekt osobiście!

Bibliografia

Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Zabrzu. (2026). Cennik HWS. MOSiR Zabrze – Cennik HWS

Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Zabrzu. (b.d.). Hala Widowiskowo-Sportowa. MOSiR Zabrze – Hala Widowiskowo-Sportowa

Zabrze.com.pl. (b.d.). Hala widowiskowo-sportowa MOSiR – Zabrze. Zabrze.com.pl – Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR

Concert Archives. (b.d.). Concert history of Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR Zabrze, Poland. Concert Archives – Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR

Concert Archives. (b.d.). Concert history of Hala Widowiskowo-Sportowa Zabrze, Poland. Concert Archives – Hala Widowiskowo-Sportowa

Loud Memories. (b.d.). Deep Purple – Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR, Zabrze, 31 October 1993. Loud Memories – Deep Purple w Zabrzu

Last.fm. (b.d.). Black Sabbath w Hala Widowiskowo-Sportowa MOSiR, Zabrze, 15 maja 1994. Last.fm – Black Sabbath w Zabrzu Setlist.fm. (b.d.). Hala Makoszowy, Zabrze – koncerty i setlisty. Setlist.fm – Hala Makoszowy, Zabrze