Wołów to rasowe, średniowieczne miasto. Takie z prawdziwego zdarzenia, gdzie historia zapisała się w wspaniałych ongiś murach obronnych, okazałej warowni – sercu założenia miejskiego oraz w świątyniach. Jakiś czas temu rozmawiałam ze znajomymi o początkach założeń miejskich. Ktoś stwierdził, że każde miasto swoje korzenie ma w pierwotnej osadzie, we wiosce, która w czasem ewoluowała stając się znaczącą miejscowością z prawami miejskimi. Odpowiedziałam na to stwierdzenie: Nie każde! Na przykład Wołów taki nie jest…

Wołów

Wołów ma czystą kartę. Od razu był miastem i nie ma wiejskiej przeszłości, dlatego też jest prawdziwie niezwykłym. No może nie jedyny w swoim rodzaju, ale rzeczywiście unikatowa jest to historia. Na początku XIII wieku nie istniało miasto Wołów. Dwie niewielki wsie, z których jedna – Stary Wołów jest do dziś niezależną miejscowością, a druga – Krzywy Wołów stanowi teraz część miasta, były w pewnym sensie początkiem tego założenia miejskiego. W Krzywym Wołowie odbywały się targi, a to był przywilej bynajmniej wiejski. Handel więc odbywał się tam bezprawnie, albo łagodniej mówiąc – zwyczajowo. Zwyczaj ten jednak przestał się podobać panującym wówczas na tej ziemi, i książę ze Ścinawy – Przemko, w 1285 roku powołał do życia nowe, nowiusienkie miasto Wołów, wybudowane na ziemi, która od samego początku była miastowa. Wołów narodził się dwa kilometry od Krzywego Wołowa. Panowało tam prawo magdeburskie, które dawało miastu legalne pozwolenie na urządzania targów.

Ulica w Wołowie

Wołów nad rzeką Juszką

Wołów, jak przystało na bezpieczne miasto średniowieczne rosnąć zaczęło nad rzeką. Juszka była istotnym elementem fortyfikacji grodu, który jak na tamte czasy był bardzo nowoczesny jeżeli chodzi o bezpieczeństwo. Nie każde bowiem średniowieczne założenie miejskie posiadało mury obronne, które w Wołowie zaczęły istnieć niemalże od zarania jego istnienia. Wołów wyposażony był też od samego początku w zamek obronny. Mówi się, że istniał on dużo przedtem, zanim narodziło się miasto. Jednak już na samym początku czternastego stulecia forteca ta była murowana, otoczona wałem ziemnym i posiadała wieżę.

Wołów

Historia na szybko

Rządzili tam wówczas Piastowie głogowscy, a potem oleśniccy. Następnie królowie czescy a później Habsburgowie. W dawnym tych czasach w mieście bito monety, które należały do Wołowa. Odbywały się tam legalne targi, była to bowiem miejscowość rzemieślników i było czym handlować. Wołów jak każde dolnośląskie założenie miejskie przeżywał swoje wzloty i porażki. Raz działo się tam dobrze, a innym razem dżuma zbierała żniwo. Była też wojna trzydziestoletnia i pożary. W dziewiętnastym stuleciu Wołów był w bardzo dobrej kondycji zarówno ekonomicznej jak i kulturalnej. Dopiero kiedy na teren jego w 1945 wkroczyli Rosjanie w mundurach, miasto przestało być sobą. Wieki rozbudowy szlag trafił. Ocalało około 30 procent starej zabudowy w tej leciwej miejscowości. Do Wołowa znajdującego się w takim stanie wprowadzili się nowi jego mieszkańcy, którzy przybyli tam po wysiedleniu ze wschodu, z ZSRR, z Francji czy z Bieszczadów.

Wołów

To dolnośląskie miasteczko sporo straciło na wartości przez zawieruchę wojenną, jednak dobry los zachował bardzo istotne relikty przeszłości w stanie zadowalającym. Serce Wołowa bowiem nadal bije w starym mieście. Te uliczki zaciszne, urocze i wąskie, kawiarenka przy ratuszu…

Ratuszowa w Wołowie

Małomiasteczkowość

Ciasno tam, jak to w średniowiecznym grodzie, ale tak przytulnie, tak tajemniczo. Na placu głównym życie toczy się bez tłoku i zwolnionym tempie. To nie rynek w Wrocławiu, gdzie kawiarenka przytula się do kawiarenki, a zewsząd muzyka płynie, i fontanny szumią, i tyle w tym mieście najróżniejszych atrakcji i komercyjnych trików, że historia i zabytki gubią się w tym szale teraźniejszości.

A tu, w tym małomiasteczkowym klimacie, każdy budynek ma ogromne, unikatowe znaczenie. Na wszystko warto spojrzeć i nauczyć się tej historii. Nic nie umyka, nic się gubi w komercji i w wirze atrakcji wielkiego świata.

Co mi tam Wrocław. Co mi tam i Paryż, Londyn, czy Wiedeń, skoro na wyciągnięcie ręki, pod nosem moim jest piękny Wołów…

Warownia w Wołowie

Dzisiejszy Wołów jest dużo większy od tego, który zamknięty jest w historii starego miasta, więc choć na całym jego terenie znajduje się pierdyliard ciekawych budynków i miejsc z niesamowitą, pociągającą historią, to będę musiała wybrać na potrzeby tego wpisu tylko niektóre z nich. Opowiem o tym, co mnie osobiście najbardziej w mieście tym zainteresowało. Wpis ten będzie więc bardzo subiektywny.

Zamek w Wołowie

Na początku czternastego stulecia książę Konrad I z Oleśnicy wybudował w Wołowie murowany zamek, który stanął w miejscu drewnianego grodu. W szesnastym wieku gotycka budowla zostaje pierwszy raz potraktowana renesansem. Szczególnie wnętrza boleśnie na tym ucierpiały, kiedy to wołowski książę Jerzy Wspaniały zdecydował się na solidny remont zamczyska i upiększanie go na ówczesną modłę. W siedemnastym stuleciu kolejny wołowski książę Krystian, uczynił z Wołowa stolicę samodzielnego księstwa i od razu zabrał się do remontowania rezydencji. Dobudował wówczas zamczysku między innymi kaplicę zamkową.

Zamek w Wołowie

Po roku 1742 miasto wraz ze swoją fortecą zostały podporządkowane państwu pruskiemu i jego armii. Wołów stał się wtedy miejscowością militarną, a jego mieszkańcy zmuszeni byli do przyjmowania wojska we własnych domach. Wtedy to warownia przeżywała największy kryzys w swojej historii. Zamek został zdewastowany, zniszczono jego wieżę i wnętrza, rozebrano mury obronne tuż przy nim i osuszono fosy. Rezydencja ta książęca w historii swojej płonęła dwa razy. Pierwszy pożar miał miejsce w drugiej połowie osiemnastego stulecia, a drugi – w pierwszej połowie XX wieku. W 1923 roku podjęto próby odnowienia budynku i doprowadzono go do stanu, w którym trwa do dziś. Zamek jest na liście zabytków i czuwa nad nim konserwator. Tyle, że to już nie zamek ale Starostwo Powiatowe.

Zamek w Wołowie

Nie mniej tego, ważne że jest. Że istnieje i utrzymuje przy życiu serce Wołowa. Bo to właśnie ta budowla była z miastem od samego początku, a może nawet chwilę wcześniej…

Kościół Wawrzyńca

Świątynia powstała po raz pierwszy w tym miejscu już w XIII wieku. Był to wówczas kościół drewniany i dziś nie ma po nim najmniejszego śladu. Kolejny raz przybytek ten powołany został do służby kilka wieków później, już chyba jako protestancki dom modlitwy, ponieważ w jego wnętrzu znajdują się charakterystyczne empory, których katolickie z urodzenia świątynie nie posiadają.

Kościół Wawrzyńca w Wołowie

Niestety nie byłam we wnętrzu tej sakralnej budowli. Rozejrzałam się jedynie po jej terenie. Kościół pełen jest zabytków w swojej treści, choć z zewnątrz prezentuje się dość nudno. Jest też trudny do uchwycenia w obiektywie. Dzieje się tak przez ciasnotę w jakiej trwa na terenie starego miasta. W jego murach epitafia…

Kościół Wawrzyńca w Wołowie

… a dokoła nieco młodsza, ale równie interesująca historia. Na tym ciasnym przykościelnym terenie ongiś znajdował się cmentarz. Dziś uszanowano tę odległą historię w sposób przykładny…

Kościół Wawrzyńca w Wołowie

Nieco dalej pomnik, z którego wyczytać można ogrom cierpienia. Mój komentarz tu nie jest konieczny…

Kościół Wawrzyńca w Wołowie

Ratusz

To bardzo ważny budynek w mieście, który określa wartość jednostki miejskiej. Innymi słowy – nie ma ratusza, nie ma miasta. Dlatego też dość często tam, gdzie taki obiekt się w historii nie pojawił, zastępowały go inne, nieratuszowe budowle, które brały na siebie taką funkcję aby ratować sytuację. Nad ratuszem, w którym mieści się samorząd miejski czuwa ręka Pańska, ponieważ jak powiedział Paweł Apostoł – nie ma na świecie władzy, która nie pochodziłaby od Boga. Może to z tego właśnie powodu, kiedy w piętnastym stuleciu Wołów palił się straszliwie, jego ratusz cudownie ocalał, a może dlatego tak się stało, że tuż przy nim znajdował się wodny zbiornik przeciwpożarowy? Któż to wie…

Ratusz w Wołowie

Budynek ten przez stulecia ewoluował architektonicznie. Jego przemiany były nieuniknione. Z daleko czuć go renesansem. Z tego modnego ongiś trendu narodziły się ratuszowe schody. Bardzo reprezentacyjne i niejednofunkcyjne. Służyły bowiem nie tylko do wchodzenia do wnętrza ratusza, ale robiły również za trybunę. Z nich to dawnymi laty ogłaszano co tam trzeba było ludziom ogłosić i upubliczniano wyroki sądów. Taka to była renesansowa strona internetowa z aktualnym info dla użytkowników Wołowa.

Ratusz w Wołowie

Wieża ratuszowa była zegarowa. Upływający czas nie był więc tajemnicą i nikt nikomu oczu nie mydlił. Na placu głównym znajdował się też wspomniany wcześniej basen z wodą. Było to zabezpieczenie przeciwpożarowe. A tuż obok znajdowała się waga. Na tym urządzeniu sprawdzano ciężar odważników kupieckich. Jak widać władze miasta wówczas bardzo dbały o to aby oszuści nie nabijali sobie kieszeni nieuczciwie. Po II wojnie światowej ratusz w Wołowie był nie do poznania. Uratowały go późniejsze prace remontowe. Moim zdaniem – całkiem to dobra robota była…

Ratusz w Wołowie

Mury obronne

Po murach obronnych niewiele zostało w mieście, jednak najważniejsze jest to, że te pozostałości objęto opieką. Wołów najwyraźniej w tym miejscu chlubi się swoją wiekową historią.

Mury obronne w Wołowie

Akcentuje się tam pochodzenie nazwy miejscowości, datę jej powstania oraz ten fragment obwarowania z furtą, która nie zmieniła się od wieków, i z której nadal korzystają mieszkańcy.

Mury obronne w Wołowie

W innych miejscach miasta również widziałam miejskie mury, ale tam nie stanowią one atrakcji. Wołów posiadał trzy bramy. Zamkową, Ścinawską i Wrocławską. Mury obronne były grube na jeden metr, a wysokie na osiem. Po XV stuleciu zostały umocnione przez wzgląd na używanie w działaniach wojennych nowoczesnej broni palnej. Niewiele to jednak dało, ponieważ wojna trzydziestoletnia była nie do przeskoczenia. W tym czasie bowiem mury miasta runęły.

Warto też wiedzieć, że te urocze uliczki w starym mieście są całkowicie od wieków niezmienione. Jak były na tych miejscach w średniowieczu, tak są tam i dziś. Ten ich układ chroni prawo. Uliczki stanowią więc taki trochę nietypowy zabytek.

Wołów

Wołów. Kościół Boromeusza

Do świątyni tej przylega klasztor. Pomimo, że jest to kompleks naprawdę pokaźnych rozmiarów, przez wzgląd na ciasnotę miasta, Kościół nie ma szczególnej prezencji. Jest tam wraz z klasztornymi budynkami wciśnięty w teren miasta. Widać gołym okiem, że ciężko było wygospodarować miejsce dla tego obiektu sakralnego.

Wołów

Wybudowali go karmelici w osiemnastym stuleciu. Na froncie, w niszach apostołowie – Piotr i Paweł. Przy wejściu dwa herby. Jeden – fundatora obiektu, drugi – karmelitów. Na ołtarzu – wniebowzięty Boromeusz. Kiedy nadeszły czasy pruskiego rozprawiania się z klerem, w czasach sekularyzacji, w roku 1810 klasztor został odebrany zakonnikom i oddany wojsku. Szczerze mówiąc nie bardzo podoba mi się cały ten kompleks. Jest za wielki i nie pasuje do średniowiecznego założenia miejskiego.

Wołów. Kościół Boromeusza

Cmentarz katolicki na Piłsudskiego

Niewiele jest nekropoli z takim klimatem w środku miasta. Takie cmentarze można spotkać na zapomnianych przez wielki świat wioskach, ale nie przy głównej ulicy. Cmentarz pochodzi z XVII stulecia, na jego terenie znajduje się kaplica. Kiedyś pod wezwaniem świętego krzyża, dziś należy do Najświętszej Panienki. Teraz to przybytek Grekokatolicki.

Cmentarz katolicki na Piłsudskiego w Wołowie

Cmentarz wygląda imponująco. Już swoje lata ma i jest po przejściach. Ani on opuszczony ani zadbany. Trochę zabezpieczony, trochę zdewastowany i całkiem przerażający.

Cmentarz katolicki na Piłsudskiego w Wołowie

Dziś zapewne nikt nie śmie dotykać nagrobków, ale widać, że dawniej nie było specjalnych oporów. Grobowce są w stanie wskazującym na plądrowanie w przeszłości. Klimatu dodaje tam nieokiełznana flora. Nekropolia zawisła w czasie między dawnymi a nowymi laty. Miejsce jest to dość wciągające.

Cmentarz katolicki na Piłsudskiego w Wołowie

Można w środku miasta zgubić się w mrokach śmiertelnie ciekawej historii, podobnie jak na Gancarzu.

Gancarz

Ta ziemia umarłych nie jest dziś w użytku. Nie widziałam tam śladów nowych pochówków. To zamrożona historia.

Cmentarz katolicki na Piłsudskiego w Wołowie

Nikt jej nie pielęgnuję i nie usuwa w cień. Choć tyle spokoju dla zmarłych po latach niepokojów.

Cmentarz katolicki na Piłsudskiego w Wołowie

Spacer po Wołowie

Idąc ulicami Wołowa, na terenie starego miasta i poza jego murami, na każdym kroku znajduje się ciekawa historia do opowiedzenia. Niemal każdy budynek stanowi wartość historyczną. Spacerując powoli, zadzierając głowę do góry i zwracając uwagę na detale, można cały dzień błądzić po miasteczku ścieżkami historii.

Niepozorny, zabytkowy budynek przy drodze pełnej ruchu samochodowego, opowiada o klasztorze sióstr benedyktynek, które tam mają swoje zgromadzenie.

Wołów

Budynek szkoły…

Wołów

… szpitala czy stacji kolejowej, też ma wiele do opowiedzenia.

Stacja kolejowa w Wołowie

To wszystko dzieje miasta, zapisane w architekturze.

Wieża ciśnień Wołów

Zabytkowe obiekty często stoją na miejscach jeszcze starszych budynków średniowiecznych. Wspaniałe wille zaświadczają o dobrobycie w mieście w swoich czasach. Ruiny młyńskie o monumentalnych rozmiarach dają dowód, że gospodarka w poprzednim stuleciu funkcjonowała tu z rozmachem.

Młyn wodny w Wołowie

Witryny sklepowe zachowały częściowo piękną, pierwotną formę.

Wołów

Są też w Wołowie miejsca mniej ciekawe, które zbudował PRL, jednak jak na zniszczenia wojenne i losy, które targały Wołowem na przestrzeni dziejów, to miejscowość ta jest w stanie naprawdę bardzo zadowalającym. Widać ogrom pracy włożonej w zabezpieczenie, restauracje i rekonstrukcje tego co było do uratowania. Lata ciężkiej pracy…

Ale co się zmarnowało bezsensownie, to też prawda…

W Wołowie mieszkał Mirosław Hermaszewski. Lotnik i pierwszy polski kosmonauta. Dziś na przeciwko zamku wołowskiego znajduje się niezwykły pomnik upamiętniający jego osiągnięcia.

Wołów

Tylko jedno miasteczko dolnośląskie, a tak wiele wątków. Losy pisane od średniowiecza, pełne burzliwych treści. Wszystko tam warte jest uwagi, nie dlatego, że słynne w świecie, ale z powodu swojej małości. Wielka to bowiem rzecz, trwać jako kruszyna na wysokich falach dziejów, przetrwać i nadal funkcjonować prezentując się na wysokim poziomie. Dla mnie jest to ogromny zaszczyt, że osobiście dotykać się mogłam tak wspaniałej historii…

Co o tym sądzisz?

Ekscytujące!
34
OK
10
Kocham to!
5
Nie mam pewności
0
Takie sobie
0
Subscribe
Powiadom o
guest
2 komentarzy
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
Magdalena Chudzińska

Cudowny artykuł o moim ukochanym Wołowie (chociaż nie jestem mieszanką)

Gabriel

I moim.
Wzbudza moje uczucie wzruszenia, tkliwości, czułości, wdzięczności dla Pani Anety Wędrowniczki.
Gabriel

Kategoria:Historyczny

Sprawdź: